Вояга етмаган болаларнинг ўз жонига қасд қилишининг сабаби  нимада?

Бугунги кунда ўсмирлар ўртасида суицид ҳолатлари кўп учрамоқда. Вояга етмаган болаларнинг ўз жонига қасд қилиш ҳолатларига нима сабаб деб ўйлайсиз? Унинг олдини олиш учун қандай чоралар кўриш керак? Балки бу нотўғри тарбия ҳосиласидир?…

Ҳозирда кўп ёшлар интернетдан фойдаланишини инобатга олиб, турли сайтларда, ижтимоий тармоқларда ёзилган ва турли форумларда шу мавзуда ўз фикрларини ёзиб қолдирган бир қатор ёшларнинг фикрини ўрганиб чиқдик ҳамда айримларини чоп этишга аҳд қилдик.

Масалан, Ўктам деган фойдаланувчи «Катталарда бу ҳолат «Иродасизлик» деб баҳолаган. Вояга етмаган болаларнинг ўз жонига қасд қилиш ҳолати нотўғри тарбия ҳосиласи»,- деб ёзади у.

-«Ўтиш ёши (переходный возраст)» деган тушунча бор. Бу пайтда боланинг нафсонияти жуда таъсирчан, дунё кўзига бошқача кўриниб, баъзан бу ёруғ оламда ўзини ортиқча, деб биладиган бўлиб қолади. Ўсмир қанчалик қўрс, терс бўлиб қолмасин, у билан имкон қадар хушмуомалада  бўлган маъқул. Акс ҳолда..,- деб деб фикр билдирган ўқитувчи   Шокир Далимов.

Шу сўзларни маъқуллаб яна бир мухлис шундай ёзади: Тўғри айтасиз, чунки бу ҳолатни ўзим бошимдан ўтказганман, ҳозирда икки ўғлим шу ёшда. Уларга «битта гап» кам, «иккитаси» ортиқча, шунинг учун иложи борича «бир яримта» гап топиб гапиришга ҳаракат қиламан.

Шокир Далимовнинг таъкидлашича,  Суицид ҳақида кенг доиралар, оммавий жойларда кўп гапириб бўлмайди. Негаки, омма орасидаги муайян киши фақат ўзига маълум сабаблар туфайли бундай ҳаракат ҳақида ич-ичдан ўйлаб юрган, ўз жонига қасд қилиш хаёли онгининг тубида шаклланиб қолган бўлиши мумкин. Одамлар орасида суицид ҳақидаги фикр-мулоҳазалар кенг тарқалиб, русум бўлиб қолиши эса ушбу кишига ғоядан амалий ишга ўтишга туртки беради.

Эсимда, оила даврасида ўхшаш гаплар очилиб кетадиган бўлса, энам раҳматли қўли билан биз ёш болаларнинг қулоғини «киш-киш» деб елпиб қўяр эди. Ёмон гаплар кириб, ўрнашиб қолмаслиги учун бўлса керак-да…

-Ҳамма гап тарбияда. Яқинда бир сайтда қуйидаги фикрни ўқиб қолдим:

«Яхши фарзанд тарбия-ламоқчи бўлсанг, унга икки марта кам пул сарфлаб, 2 марта кўп вақтингни ажрат».

-Суицид келтириб чиқарадиган энг хавфли ёш бу 18 — 29 ёшлар ораси саналади, -деб изоҳлайди Наргиза Саидова.

Яна бир фойдаланувчининг фикрича, кўпинча меҳрга тўймаган болаларда шундай ҳолат кўп учрайди. Бунга ҳатто бир томондан безарар бўлиб кўринган ҳар хил, ўзида ваҳшийлик, террорни, урушни мужассам этган компpютер ўйинлари, видео роликлар бунга туртки бўлиши мумкин. Ҳар бир ота-она психолог бўлиши шарт, ҳозирги замонда, турли хил информацион жараёнлар даврида болани ҳар бир шубҳали ҳолатига бефарқ бўлиш керак эмас,-дея ўз фикрини якунлайди у.

Менинг фикримча, ўзини ўзи ўлдириш учун болада ишончсизлик ҳосил бўлиши керак. Бу авалламбор ўзига ва ўз кучига бўлган ишончсизлик. Бу ҳиссиёт эса болалигида ота-онанинг унга бўлган ишончсизлиги туфайли юзага келади. Болани кичиклигидан ўзига ишонадиган қилиб катта қилиш керак шунда унинг синиши қийин бўлади. Бунинг учун энг биринчи қадам бу ота-онанинг боласига кўрсатадиган чексиз меҳри ва эътиборидир.

Ешлигидан ота-онасидан ҳақиқий меҳр ва эътиборга тўйинган бола ҳаётда бахтли яшаб кетиши осон бўлади.

«Маестро» деб номланган форум фойдаланувчиси эса шундай жумлаларни ёзади: Мен бу соҳада мутахассис эмасман. Шундай бўлсада, ўз фикримни билдириб ўтсам: -Болалар ўртасидаги суицидларга иқтисодий масалалар ҳам балки сабабдир, лекин асосий эмас. Суицидга қўл урган, бироқ омон қолган болалар ва ўсмирларнинг 70 фоизи бу ишга асосий сабаб қилиб мактабдаги муаммоларни кўрсатишган (мактабдошлари билан, ўқитувчилар билан муносабатлар, давомад ва ҳ.к.). Ваҳоланки, мактабдаги муаммоларнинг бошланиши оилага бориб тақалади.

Оилада болага прес-сингни умуман йўқотиш керак. «Онанг билан иккимиз эшакдек ишлаб, сенларни вояга етказаяпмиз. Яхши ўқиб, кейин институтларга кириб кетинглар. Ахир келажакда бизни боқасизлар, бор умидимиз сизлардан. Ишқилиб, юзимизни ерга қаратманглар. Нақд эл-юрт олдида шарманда бўламиз!» деб болага улpтиматум қўйиш керак эмас! Тўғри, бола балки шунда янаям ҳаракат қилар, бироқ «ўхшамай» қолса нима бўлади? «Нима қилиб қўйдим!» деб бир бало қилмайдими ўзини? Шунингдек, «яхши  ўқимасанг, олий маълумот-ли бўлмасанг -одам бўлмайсан» деган тўмтоқ ва умуман асоссиз ғояни бола миясига сингдириш керак эмас. Япония ва Кореяда ўсмирлар ўртасидаги суициднинг «пик» пайти йилнинг қайси вақтига тўғри келишини биласизми? Институтларга кириш имтиҳонлари натижалари эълон қилингандан кейинги давр экан. Албатта, «энди ҳаммаси тамом!». Мияга қуйиб бўлинган!

Форумда ёзиб қолдирган Диля Хасанова шундай деб ёзади: Менинг фикримча ҳар бир ўсмирнинг миясидан ўз жонига қасд қилиш фикри ўтса керак.. Лекин уни амалга ошириш ёки оширмасликка юқорида айтиб ўтилгандек ота-оналар ва атроф-муҳитнинг таъсирига боғлиқ бўлса керак. Масалан, ўзим ҳам оддий оилада яшаганман, ҳар доим ўқишим аъло бўлган, ота-онам истаган нарсамни олиб беришган. Лекин миямда камида юз марталар жонимга қасд қилиш «схемалари»ни ўйлаганман. Сабабини ўшандаям билмаганман, ҳозир ҳам билмайман.  Балки бу шунчаки ўсмирлик гармонлари билан боғлиқ ҳолатдир…

Биз ёш авлодга маданиятни, ҳар ҳил касбларни ўргатиш билан бирга уларнинг руҳий олами ва маънавиятини бир оз эътибордан четда қолдириб катта хатога йўл қўямиз. Фалсафий олим ва шоир Шайҳ Саъдий Шерозий ўз байтида шундай дейди:

Устина китоб ортилган эшак,

На олимдир,  на фозилдир бешак.

Жисми соғлом бўлса ҳам маънавиятсизлик, руҳий оламини тарбиялаш-ишлардаги кечикиш ёки ҳатолар орқага қайтариб бўлмас фожеаларни келтириб чиқаради. Демак, ота боболаримиз амал қилиб келган миллий  урф-одатлар ва илм-маданиятни ёш авлодга ҳам сингдириб беришимиз зарур.

Дўстларингизга улашинг:

Бошқа хабарлар

Республика болалар аутизми реабилитация маркази ташкил этилиши мумкин
“Менинг фикрим” жамоавий мурожаатлар порталида Республика болалар аутизми реабилитацияси марказини ташкил этиш ҳақида петиция пайдо бўлди. Фото: sobitie.com.ua Ҳозирги кунда туғилаётган чақалоқлар орасида аутизм ташхиси қўйилганлар ҳам бор. ...
“Саломатлик йўлида бирлашайлик” лойиҳаси доирасида очиқ мулоқот ташкил этилди
Фарғона шаҳар педагогика касб-ҳунар коллежи мажлислар залида шаҳар партия Кенгаши томонидан партиянинг “Саломатлик йўлида бирлашайлик” лойиҳаси доирасида ўқувчи қизлар, педагог аёллар учун очиқ мулоқот ташкил этилди. Коллеж маъмурияти, Фарғона шаҳар тиббиёт ...
Муҳими: Эътиборсиз бўлмайлик!
Жаҳон Соғлиқни Сақлаш Ташкилоти  маълумотига кўра, дунё бўйича ҳар йили 50 минг нафар одам, 1 млн ҳайвон қутуриш касаллиги билан хасталанади. 10 млн. нафардан ортиқ одам ҳайвонлар тишланишидан жабрланади. Шунга ...
Риштон тиббиётидаги ислоҳотлар
Риштон тумани тиббиёт бирлашмаси тасарруфидаги Бўжай қишлоғида жойлашган 46-сонли оилавий поликлиника 21 минг 700 нафар аҳолига хизмат кўрсатади. Поликлиникадаги 11 нафар шифокорларнинг 8 нафари умумий амалиёт шифокорлари ҳамда 31 нафар патронаж ...
Аутизм: синдромми ёки ўзига хос руҳий ҳолат?
Мутахассисларнинг сўзларига кўра, синдромнинг илк белгилари 2-3 ёшда намоён бўла бошлайди. Асаб тизимидаги бузилишлар туфайли бола ташқи таъсирларга, атрофидаги воқеаларга мутлақо бефарқ ёки аксинча ўта таъсирчан бўлади. Чақирганда эътибор қаратмайди, ...
Жавоҳир мутлоқ ғолиб
Ўзбекистон соғлиқни сақлаш ходимлари касаба уюшмаси республика кенгаши томонидан ташкил этилган “Энг фаол ёш шифокор” кўрик-танловининг тармоқ республика босқичида Қува тумани тиббиёт бирлашмасининг умумий амалиёт шифокори Жавохир Солиев ғолиб деб топилди. ...
Хитойлик офтальмологлар хайрия акция ўтказишди
Шу кунларда «Гуанмин Юннан» госпиталининг бешта етакчи врач-офтальмологи ва тўққизта волонтёрдан иборат Хитой делегациясининг Ўзбекистонга ташрифи ниҳоясига етмоқда. Улар ўзлари билан медикаментлар ва тиббий ашёлар кўринишидаги гуманитар юкни олиб келган. Уч кун ...
Янги концепция: Фуқароларнинг жисмоний фаоллиги оширилади
Ҳукумат қарори билан 2019-2023 йиллар даврида Ўзбекистон Республикасида жисмоний тарбия ва оммавий спортни ривожлантириш концепцияси тасдиқланди. Фото: pressa.ursmu.ru Концепция доирасида мактабгача таълим муассасаларидан бошлаб жисмоний тарбиянинг инновацион усуллари ...
Ижтимоий сўров: Ўзбекистонликлар оилада нечта фарзанд бўлишини хоҳлайди?
“Ижтимоий фикр” республика жамоатчилик фикрини ўрганиш маркази “Фуқароларнинг репродуктив қарашлари, репродуктив саломатлик ва репродуктив ҳуқуқ ҳақидаги жамоатчилик фикри” мавзусида сўров ўтказди. Ундан кўзланган асосий мақсад мамлакатимиз фуқароларининг репродуктив қарашлари, “репродуктив саломатлик” ...
Фарғонада гемодиализ бўйича марказ ташкил этилиши мумкин
Хабарингиз бор, жорий йилнинг 13 декабрь куни пойтахтимизда ўз ишини бошлаган Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Сенатининг ўн еттинчи ялпи мажлиси бўлиб ўтмоқда. Мажлиснинг иккинчи кунида Фарғона вилояти ҳокими Шуҳрат Ғаниевнинг ...
Зарарли касбларда ишлаймиз, нега эрта нафақага чиқолмаймиз?
Бувайда тумани, Янгиқўрғон қишлоғи, Ибрат кўчасида исиқомат қилувчи Эркиной Турсунова 1987 йилдан буён тумандаги тиббиёт бирлашмасига қарашли “Юқумли касалликлар шифохонаси”да узликсиз равишда кичик тиббий ходим лавозимида ишлаган. Имтиёзли равишда пенсияга ...
«Фарғона шаҳри куни»да шифокорлар тантанали қасамёд қабул қилдилар
«Уйқудаги гўзал» деб ном олган кўркам Фарғона шаҳрининг юзага келганига аслида 142 йил бўлди. Шу муносабати билан бугун эрта тонгдан «Фарғона шаҳри куни» янги қиёфада юз очган шаҳарнинг байрами сифатида вилоят марказида ...
Шифокорларга тажовуз қилганлик учун жавобгарлик кучайтирилади
Фото: MSN.com 2019 йил 29 январь куни Соғлиқни сақлаш вазирлиги ташаббуси билан тайёрланган «Ўзбекистон Республикасининг Жиноят кодексига қўшимча киритиш тўғрисида»ги Қонун лойиҳаси Ўзбекистон Республикаси Норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар лойиҳалари ...
Фарғонада шифокорни калтаклаб, пул талаб қилган безорилар ушланди
Иллюстратив фото / todaykhv.ru Фарғона шаҳрида жойлашган туғруқхоналардан бирида ишлаб келаётган шифокор, акушер-гинеколог Фарғона шаҳар ички ишлар фаолиятини мувофиқлаштириш бошқармасига ариза билан мурожаат қилган. Уч нафар (бир ...
Бешариқда аҳолига тиббий хизмат кўрсатиш сифати юксалмоқда
Туманда 2013 йили барча бўлим ва тиббий хизматларни ўзида мужассамлаштирган тиббиёт мажмуаси қурилиши бошланган эди. Ўтган вақт мобайнида бу борада белгиланган вазифалар ижроси, қурилиш-бунёдкорлик ишлари учун 40 миллиард сўмга яқин ...