Қўлимиз кўксимизда саломлашайлик

Гап коронавирусда ҳам эмас. Бундай саломлашиш, айниқса, Фарғонада ҳозиргача сақланиб қолган. Улардан илҳом олиб,  фикр-мулоҳазаларимни бўлишмоқчи бўлдим.

Фото: «Advantour»

Университетда тактиль алоқа (одамлар билан қўл бериб кўришиш, қўлларни силкитиш орқали саломлашиш, бошни-бошга, елкама-елка уриштириш) қилишни ман этиш ҳақида буйруқ бердим. Шунда менга жуда кўп одамлар телефон қилди: мулозимлар, танишларим ва дўстларим. Университет ҳовлисига киришим билан кимдир жиддий, яна кимдир жилмайиб, қўлини кўксига қўйиб саломлашди. Хуллас, кўпчилик менга яхши фикрларни айтишди, баъзи одамлар ҳатто аския ҳам қилишди. Сўнг ўйланиб қолдим: Нимага бундай муносабат бўлди? Нимага оддийдек туюлган бир жиҳатга шунча қизиқиш?

Ҳар биримиз ўзимизни, фарзандларимизни, талабаларимизни асрашимиз, зарур чораларни  кўришимиз керак деб ўйладим ва шунинг учун ҳам бу буйруқни чиқардим. Аммо бунинг замирида бошқа нарса ётибди, назаримда. Одамларимизнинг ирсий (яъниким генетик) хотирасига менимча XVII аср келди, гўё. Ота-боболаримиз, аждодларимизнинг қандай кўришишиб саломлашиши бирданига гавдаланди кўз олдида.

Тарихий фильмларни кўрар эканмиз, туркий миллатга мансуб одамлар, айниқса, ёши улуғлар бир-бири билан салом алик қилганида ўнг қўлини чап кўксига қўйиб кўришганининг гувоҳи бўламиз. Буюк боболаримиз Амир Темур, Мирзо Улуғбек, Навоий, Бобур ҳам миниатюраларда ўнг қўли юраги устида турганлигини кўришимиз мумкин.

МАВЗУГА ОИД: Японияда, Осиёнинг бошқа кўплаб мамлакатларида бўлгани каби, саломлашиш мулойим таъзим сифатида қабул қилинади. Қоида бўйича сиз қанчалик кўп ҳурмат қилсангиз, шунчалик кам эгилишингиз керак. Ёшлар ва мақоми пастроқлар эса катталарга нисбатан таъзим қилаётганларида кўпроқ эгилишлари лозим.

Бир-икки кун мен ҳам ҳамкасбларим, дўстларим, талабаларим билан шундай кўришдим ва бу одат қандай гўзал ва ажойиб эканлигини кўрдим, юрагим тубидан самимий ҳис этдим. Ота-боболаримиз кўришганда тўғри саломлашишган экан, деган мустақил фикрга ҳам

келдим. Шарқона саломлашиш энг гўзал ва чуқур маънолидир. Қадим Шарқ деганида японлар, корейслар, хитойликларнинг тавозели ритуалла-аробийлар, форсийлар ва туркий оламларнинг дабдабали саломлашув маросимларини ёдга оламиз. Бунда қанча лутф, маданиятимиз, қадриятларимиз акс этган экан-а. Замонавий этикетга ҳам нақадар мос…

Ўйлаб қарасам, бу одат фақат бизда эмас, тарихий рус фильмларида ҳам рус зодагонлари

шундай кўришган экан, яъни уларнинг князь ва боярлари кўришганда, танишганда,  саломлашганда ниятлари поклиги ва самимийлигини ифодалаш учун тактиль усуллардан эмас, ўнг қўлни юрагининг устига қўйишган, бошини эгиб таъзим қилишган. Демак, бу одат жуда қадимий эканлигини билдиради.

Аслида қўл бериб саломлашиш бизнинг маданият эмас, балки унинг тарихи Қадимги Юнонистон ва Вавилонга бориб тақалади. Тарихий манбаларда ёзилишича, қўл бериб кўришиш милоддан аввалги 5-8 асрда тарқалган. Икки рақиб кураш пайтида қўлида қуроли йўқлигини кўрсатиш учун билагини бериб кўришаётган пайтида қўлини силкитиш анъанаси бўлган. Яъни, рақибларни билагида жанг кийимини ичида қурол бор ёки йўқлигини англатган. Ўрта асрларда бу анъана йўқ бўлиб кетган. XVII асрга келиб эса қўл бериб саломлашиш яна насроний дини протестантлар мазҳаби бўлмиш Квакерлар томонидан қўллаб-қувватланган. Мақсад ҳамма тенг ҳуқуқли эканлигини кўрсатиш. Кейинчалик бу динга боғлиқ бўлмаган ҳолда Англияда оммалашган. Бизга эса бу одат Оврўпо ва чор Россиясидан етиб келган. Бугун ўйланиб қолдим: дунё борган сари  тораймоқда, глобаллашув чегараларни ағдарди.

Бугун дунё аҳолиси етти миллиардга етди.

Аммо Она заминимиз ҳудуди ўша-ўша, ибтидоий даврдан бери кенгаймади. Бу вирусга ҳам қарши даво топилар яқинда, аммо Инсониятни яна қанча нотаниш вирус, пандемиялар, мутациялашган мураккаб касалликлар кутмоқда экан?

Буни Аллоҳдан бошқа ҳеч ким билмайди!

Аммо бунга менинг бир оддий жавобим бор: биз бу каби вирусларни йўқ қилиш, унга қарши курашиш учун ўз қадриятларимизга қайтишимиз ва амалда қўллашимиз керакдир.

Масалан, кимдир билан саломлашганда қўлни узатмай, уни юрагимиз устига қўйишдир, хайрлашганда ҳам шундай, меҳр кўрсатмоқчи бўлсак, кўксимизга икки марта енгилгина уриб қўйсак, жудаям чиройли кўринади. Соғлиқни сақлаш учун ҳам яхши, шахсий гигиена учун ҳам. Хуллас, ҳикматсиз эмас.

Қўлимизда қурол ҳам йўқлигини билдиради.

Ассалому алейкум, Сизга саломатлик тилайман!

Қўлим кўксимда. Сиз ҳам қўшилинг бизга…

Шерзод ҚУДРАТХЎЖАЕВ,

Ўзбекистон Журналистика ва оммавий коммуникациялар университети ректори, “Фарғона ҳақиқати” газетаси учун махсус, Тошкент.

Дўстларингизга улашинг:

Бошқа хабарлар

Навоий асарларида тиббиёт масалалари
Ўзбекистон Ёзувчилар уюшмаси Фарғона вилояти бўлими, Ўзбекистон “Адолат” СДП Фарғона вилоят Кенгаши ҳамкорлигида Тошкент тиббиёт академияси Фарғона филиалида Алишер Навоий таваллудининг 578 йиллиги муносабати билан тадбир ташкил этилди. Унда шоирнинг ...
Тиббиёт тарихининг нодир саҳифалари
Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги тасарруфидаги Қаюм Зоиров номидаги Ўзбекистон Соғлиқни сақлаш   музейга ташриф буюрсангиз тизимга оид экспонатлар билан бирга, у ердаги тозалик ва озодалик, ходимларининг самимий муносабати, шунингдек, киравериш ...
Қизлар саломатлиги марказлари ташкил этилди
Хабарингиз бор, яқинда Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг “Қизлар ва фертил ёшдаги аёлларга кўрсатиладиган акушер-гинекологик ва тиббий ёрдам хизматлари самардорлигини ошириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги қарори қабул қилинди. Қарорга мувофиқ, Республика қизлар саломатлиги маркази, ...
Ногиронлиги бўлган фарзандига қараётган оналарга алоҳида нафақа тури жорий этилади
Ўзбекистон Президенти парламентга Мурожаатномасида пенсия ва нафақаларни тайинлаш ва тўлаш тартибини қайта кўриб чиқиш, пенсия тизимини тубдан ислоҳ қилиш зарурлигини айтди. Бу ҳақида daryo.uz хабар беради. Яқинда ушбу масала бўйича Президент ...
Меҳридарё, қалби пок бўлган доялар меҳнатини қанчалар улуғласак-да оздир
Маълумки, 5 май ҳар йили Халқаро доялар куни сифатида кенг нишонланиб келинади. Жумладан, мазкур сана мамлакатимизда ҳам соҳа ходимлари томонидан кўтаринки кайфиятда қарши олинади. Аввало, доялар фаолияти тўғрисида тўхталганда айтиш керакки, ...
Муайян яшаш жойига эга бўлмаган шахслар қандай қилиб реабилитация марказига жойлаштирилади?
Хабарингиз бор, “Ички ишлар органларининг муайян яшаш жойига эга бўлмаган шахсларни реабилитация қилиш марказлари тўғрисидаги низомни тасдиқлаш тўғрисида”ги ҳукумат қарори (ВМҚ-309, 26.04.2018 й) қабул қилинган эди. Қарор билан тасдиқланган низомга мувофиқ ...
Сўх тиббиётида нима гаплар? (фото)
Қайд қилиш лозимки, бугунги кунда аҳоли билан бевосита мулоқотда бўлиш, халқимизни қийнаётган муаммо ва камчликларни аниқлаб, уларни ечими устида ишлаш ва ташаббус кўрсатиш, қилинаётган ҳар бир мурожаатга муносабат билдириш бевосита ҳудуд ...
Шифокорларнинг ойлик маоши маълум қилинди
Молия вазирлиги бюджет ташкилотларида ишловчи ходимларнинг иш ҳақлари (базавий) тариф ставкаларидан, шунингдек, қонун ҳужжатларида назарда тутилган устамалар ва қўшимча тўловлар бўйича ўқитувчи, шифокор ёки бошқа бюджет ташкилотлари ходимларининг ойлик маоши ...
Яйпанда 2 киши овқатдан заҳарланди
Ўзбекистон туманида икки киши овқатдан заҳарланиб, шифохонага тушди.  Фото: 24tv.ua Жорий йилнинг 3-4 март кунлари Ўзбекистон тумани Яйпан шаҳарчасида яшовчи А.Деҳқонов туман марказий шифохонаси жонлантириш бўлимига, С.Деҳқонова Қўқон ...
Шифокорга яна қўл кўтаришди. Андиша ва орият ҳамма нарсадан устунми?
Шифохона ва ИИБ ходимлари маълумотларига таянган ҳолда рўй берган салбий воқеа тафсилотларига тўхталамиз: Фото: kun.uz 25 январь куни ярим кечаси салонида уч киши бўлган “Кобалт” автомашинаси Андижоннинг Хортум қишлоғи атрофида ...
Соғлиқни сақлаш вазири мажбурий меҳнатга чек қўйиш учун чоралар кўришга ваъда берди
Ўзбекистон соғлиқни сақлаш вазири Алишер Шодмонов бош вазир Абдулла Ариповдан мажбурий меҳнат масаласида маҳаллий ҳокимликларни ҳимоя қилгани учун жиддий огоҳлантириш олди. Аввал хабар қилинганидек, 17 апрель куни ҳукумат раҳбари президент топшириғи бўйича ...
Коралл кальций ҳар дардга даво эмас!
Сўнгги пайтларда ижтимоий тармоқларда мамлакатимизга четдан олиб келинаётган коралл кальций биологик фаол қўшимчаси ҳақида ҳар хил шов-шувли маълумотлар тарқатилмоқда. Жумладан, каролл кальций жуда кўп дардларга шифо бўлиши, ҳатто, онкологик касалликларда ...
Ўзбекистонда бир-бирининг ОИТС билан касалланганлигини била туриб оила қурганлар бор. (видео)
«Севимли» телеканалининг «Хайрли оқшом» дастурида айнан ОИТС касаллиги сабаб бир-бири билан танишган ва бир-бирининг шундай касалликка чалинганини била туриб, оила қурган ўзбекистонлик эр-хотиннинг интервьюси эълон қилинди. Интервью давомида уларнинг шахсий ...
Кореялик профессорлар хайрия акция ўтказишди
Вилоят кўп тармоқли болалар тиббиёт марказига Корея Республикасининг  “Severance” Ёнсей университети профессорлари ҳамда Тошкент педиатрия тиббиёт институтининг малакали жарроҳлари ташриф буюришди. Улар иштирокида вилоятимиздаги бемор болаларни бепул тиббий кўрикдан ўтказиш ва ...
Хусусий тиббиёт ривожига нима тўсиқ бўлмоқда?
Соғлиқни сақлаш вазирлигида Республика Бош прокуратураси билан ҳамкорликда 2017-2018 йилларга мўлжалланган коррупцияга қарши курашиш бўйича Давлат дастурининг ижросини таъминлаш юзасидан “Коррупцияга қарши курашиш соҳасида лицензияловчи орган мансабдор шахслари ва ходимларининг ...