3 декабрь – тарихда биринчи юрак кўчириш операцияси бажарилган сана

Бундан 52 йил муқаддам айнан шу санада Жанубий Африка Республикасида инсоният тарихида илк бора муваффақиятли юрак кўчириш операцияси бажарилган эди. Бу ҳақда «Дарё» колумнисти Музаффар Қосимов ҳикоя қилади.

52 йил олдин уч марта инфарктни бошдан ўтказган 55 ёшли бемор Луис Вашканский кардиожарроҳ Кристиан Барнард томонидан ўз танасида юрак кўчириш операцияси бажарилишига розилик берди. Чунки учинчи оғир инфарктдан кейин шундоқ ҳам унинг атиги бир неча кунлик умри қолгани тайин эди. Унга яқиндагина автомобиль ҳалокатида фожиали вафот этган 25 ёшли қиз – Дениза Дарвалнинг юраги кўчириб ўтказилди. Бемор операциядан кейин яна 18 кун яшади ва бошқа сабаб – икки ёқлама пневмония сабабли вафот этди. Кардиожарроҳнинг иккинчи мижози кўчириб ўтказилган юрак билан бир ярим йил яшаган бўлса, учинчиси йигирма йилдан зиёд яшаб, кейин вафот этди.

Албатта, юрак кўчириш операцияси ҳам ташкилий, ҳам физиологик жиҳатдан анча мураккаб кечган ва бундай бўлиши кутилган эди. Врачлар Вашканскийга мос донор топиш учун ЖАР ҳукумати қўйган турли бюрократик ва ижтимоий тўсиқларни енгиб ўтишларига тўғри келди.

Ўша йиллари бу мамлакатда оқ танлилар ва қора танли аҳоли ўртасида кучли ирқий муросасизлик мавжуд эди. ЖАРдаги сиёсий тузум оқ танлилар учун қора танлиларнинг органларини кўчириб ўтказишни тақиқлаган, врач Барнард бу муаммо билан аввал ҳам тўқнаш келган, яъни қора танли фуқаронинг буйрагини оқ танлига кўчириб ўтказгани учун жуда қаттиқ таъқиб остида қолган эди. Уни қора танлилар устида тажриба олиб борганликда айблашганди. Шунга кўра, Вашканскийга мос донор топишнинг ўзи амри маҳол эди. Чунки бу даврда ЖАРда оқ танли аҳоли атиги 20 фоиз бўлган бўлса, ундан ҳам катта муаммо – шу кам сонли одамлар ичидан бемор билан қон гуруҳи мос келадиган донор топиш эди. Биров учраган кутилмаган бахтсиз ҳодиса Вашканский учун кутилган бахтни тақдим этди. Банк ходимаси бўлиб ишлаган 25 ёшли аёл Дениза Дарваль юраги барча кўрсаткичлар бўйича Вашканскийга мос бўлиб чиқди.

Ҳаммаси энди марҳуманинг яқинларининг розилигига боғлиқ бўлиб қолган эди. Шунда Денизанинг отаси ўзи учун жуда қийин, аммо бутун инсоният учун муҳим қарорни қабул қилди. У «Қизимни қутқара олмадик, ҳеч бўлмаса шу эркакни қутқаришга уриниб кўрайлик…» деди.

Барча тайёргарликдан сўнг 1967 йилнинг 3 декабрида Гроот-Шур касалхонасида кардиожарроҳ Барнард беморининг кўкрак қафасини ёриш орқали операцияни бошлади. Шунда у кутилмаган ва аввал эътиборга олинмаган муаммога йўлиқди: марҳуманинг юраги ҳажман кичик, беморнинг кўкрак қафаси кенгроқ экан. Шунга қарамай, у операцияни бир амаллаб ниҳоясига етказди.

Амалиёт 5 соатдан сал кўпроқ давом этди. Бу тарихий операция натижасини жуда кўпчилик юрак ҳовучлаб кутар эди. Барнард жарроҳлик хонасидан ёруғ юз билан чиққач, бутун дунё бўйлаб минглаб юраги хаста одамларга умид бағишлаган амалиёт муваффақиятли ўтгани эълон қилинди.

Ушбу тарихий операция кўп жиҳатдан катта синов операцияси эди. Бунгача жарроҳлар ит ва маймун юрагини кўчириб ўтказиш амалиётини бажарган; одам танасида тажриба қилиб кўриш жуда катта хатар ва масъулият талаб қилгани учун унча-мунча врач бунга журъат қилмаган.

Барнард Вашканскийдан кейин Филипп Блайберг исмли беморга ҳам юрак кўчирди. Юқорида айтилганидек, у бир ярим йил яшади. Дирк ван Зил исмли бемор эса 1971 йилда юрак кўчириш амалиётини бошдан ўтказди. У ҳисоб бўйича учинчи эди. Дирк ван Зил яна 24 йил умргузаронлик қилди.

Умуман олганда, 1968 йилдаёқ дунё бўйлаб юзга яқин юрак кўчирилиши бажарилган эди. Ҳозирда бутун дунё бўйлаб етакчи клиникаларда ҳар йили минглаб юрак трансплантацияси амалиёти бажариб келинмоқда. Хусусан, биргина АҚШнинг ўзида 3 191 марта юрак кўчирилиши бажарилган.

Дўстларингизга улашинг:

Бошқа хабарлар

Ҳижома нима?: «Чумчуқ сўйса ҳам қассоб сўйсин»
Фото: bbc.com Дард бор экан. Шифоси ҳам бор. Лекин уни излаш керак. Излаганда ҳам тўғри жойдан излаш керак. Ўзбегим одатда осон ва арзон йўлини излайди. Қолаверса дарднинг ...
Пластика нега ҳаммага ёрдам бермайди?
Ажинларини йўқ қилишни истамаган, бунинг учун  ҳамма чораларни  кўришга  тайёр  бўлмаган  аёлларнинг ўзи йўқ.
Нима учун тиббий кўрик натижалари сир тутилади?
Фуқаролигидан қатъи назар, Ўзбекистон Республикаси ФҲДЁ идоралари томонидан никоҳи рўйхатдан ўтказиладиган барча фуқаролар Оила Кодексига мувофиқ белгиланган тартибда тиббий кўрикдан ўтказилади.
Иммунитет нега кучсизлашади?
Нотўғри овқатланиш - томирдаги қон таркибида антитаначалар (иммуноглобулин) бўлиб, улар организмнинг ҳимоя воситаси саналади. Оқсилдан таркиб топган мазкур антитаначалар меъёрда ишлаб чиқарилиши учун таомномада гўшт, тухум, балиқ, сут-қатиқ, ёнғоқ каби ...
Вегетарианлар нега гўшт емайди?
Дунё ажойиботлар билан бирга ажойиб ва ғаройиб одамлар билан ҳам қизиқ туюлади. Ана шундай одамлар тоифасидан бири вегетарианлардир. Фото: mirprognozov.ru Вегетарианлик ҳайвон ва парранда гўштидан, сув олами ҳайвонлари ...
Ўзбекистон водопровод суви хавфли бўлган мамлакатлар қаторида
Globehunters турагентлиги АҚШнинг Касалликлар назорати ва профилактикаси маркази маълумотларига таяниб, водопровод суви хавфсиз бўлмаган мамлакатлар рўйхатини тузди. Бу ҳақда "Daryo" нашри хабар бермоқда. Фото: Prom.ua Рўйхатга 187 та мамлакат, ...
Товус – ўзи жилвакор, сўлаги ва тухуми дардларга кор…
Фото: mirplaneta.ru Товус маълумки, патини кўтарганда, елпиғичга ўхшаб кети ёйилганда ҳар хил рангда жиловланиши билан кишиларни айниқса болакайларни ҳайратга солади. Бу парранда барча ҳудудларда, ҳайвонот боғларида, табиатга ...
2019 йилда қайси хасталиклар ривожланиши мумкин?
Мустаҳкам соғлиқ – келажакка “чипта”ни “бепул” олиш дегани эканига шубҳа йўқ. Шунинг учун ҳам биринчи галда у ҳақида қайғуришимиз лозим. 2019 йилнинг асосий қоидаси нафақат карьера ёки шахсий ҳаётни изга ...
Антибиотикларга чидамлилик ортиб бормоқда
Ўрганишларга кўра, антибиотиклардан фойдаланишни тўғри ташкил этмаслик шу алфозда давом этса, келгуси 10-15 йилда одамзод микробларга ҳеч қандай таъсир кўрсата олмай қолади. Аниқроқ айтганда, уларга қарши курашиш имкониятини бой бериб ...
Инсон 150 йил яшаши мумкинми?
Англиялик доктор Алекс Жаворонков бу саволга “ҳа” деб жавоб бермоқда. Илм-фаннинг шарофати билан инсон 150 йилгача яшай олишини таъкидлаётган мутахассис буни ўз мисолида исботламоқчи.
Янги тадқиқот: яра ёки жароҳатлар ўз-ўзидан битади
Фото: GETTY CREATIVE Олимларнинг ваъда беришича, яқин келажакда, масалан, куйиш ёки баъзи касалликлар асорати бўлмиш катта яралар, терининг шикастланишини беркитиш учун беморлар пластик жарроҳ тиғи остига ётишга ...
Стероидларнинг зарари ҳақидаги гап-сўзлар ростми?
«Дарё» колумнисти Сарвар Ғаниев ёш йигитлар орасида танасини атлет ҳолатига келтириш учун урфга кирган анаболик стероидлар ҳақида фикр юритади ҳамда унинг зарарли жиҳатлари ҳақида юрадиган гап-сўзларга ойдинлик киритади. [caption id="attachment_2966" align="aligncenter" ...
БИЛАСИЗМИ: Бугун халқаро дудуқ инсонлар куни нишонланди
22 октябр халқаро дудуқ инсонлар куни (International Stuttering Awareness Day).  Фото: wikihow.com Ушбу байрамни нишонлаш ғояси илк бор 1995 йилда ташкил топган “Дудуқ инсонлар халқаро ассоциацияси” томонидан ...
Телефон ихтирочиси – шифокор
Инсоният тарихида телефонни илк марта асли шотландиялик Америка фуқароси Александр Белл (1847-1922) ихтиро қилган. Беллнинг касби-шифокорлик. У  энг аввало, кар ва забонсиз одамларнинг ўзаро суҳбатлашувини, мулоқотга киришувини таъминлайдиган кўникмаларни шакллантирган. ...
Бутундунё қўл ювиш куни
Фото: natal.by Ёшликдан “Овқатга ўтиришдан аввал қўлларингизни ювинг” сўзлари шиор каби мияларимизга ўрнашиб қолган. Бугунги кунга келиб “қўлларни ювиш” глобал миқёсда оммалашган. БМТ болалар фонди 15 октябрь кунини ...