Антибиотикларга чидамлилик ортиб бормоқда

Ўрганишларга кўра, антибиотиклардан фойдаланишни тўғри ташкил этмаслик шу алфозда давом этса, келгуси 10-15 йилда одамзод микробларга ҳеч қандай таъсир кўрсата олмай қолади. Аниқроқ айтганда, уларга қарши курашиш имкониятини бой бериб қўяди.

Хўш, микробларга “енгилмаслик” учун ҳозир, бугун ва эртага нима қилиш керак? Муаммога қандай ечим бор?

Фото: «АиФ»

Жорий йил 18-24 ноябрь кунлари бўлиб ўтадиган Антибиотиклардан тўғри фойдаланиш умумжаҳон ҳафталигида мана шу саволлар атрофида мулоқот қилинади. Ушбу ҳафталик саккизинчи бор ўтказилмоқда. Инсон ва ҳайвонлар соғлиғи ҳамда атроф-муҳитни «Умумий саломатлик» концепцияси асосида қўллаб-қувватлашга содиқлик унинг асосий мавзуси.

Пойтахтимизда Ўзбекистонда Антибиотиклардан тўғри фойдаланиш умумжаҳон ҳафталигини нишонлашга бағишланган миллий пресс-конференция ўтказилди. Унда мазкур ҳафталикнинг аҳамияти, унинг дастуридан ўрин олган тадбирлар хусусида атрофлича сўз юритилди.

Таъкидланишича, ҳафталик доирасида Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилотининг Европа ҳудудий бюроси ўз ҳаракатларини Озиқ-овқат ва қишлоқ хўжалиги ташкилотининг (БМТ) Европа ва Марказий Осиё бўйича ҳудудий бўлими ҳамда Марказий Осиё бўйича Жаҳон ҳайвонлар соғлиғини сақлаш ташкилоти субҳудудий ваколатхонаси билан бирлаштиради. Турли касб вакиллари – шифокорлардан тортиб, ветеринар, фармацевт, чорвадорларга қадар, ва, албатта, оддий аҳоли ўртасида антибиотиклардан эҳтиёткорлик билан фойдаланиш тамойилини илгари суради.

Бу ҳақда ЖССТнинг Ўзбекистондаги ваколатхонаси бошлиғи Лиан Куппенс хоним шундай деди:

– Антибиотикларга чидамлилик – дунё миқёсида инсон саломатлигига тобора ортиб бораётган таҳдиддир. Шунинг учун ҳам биз ҳукуматларни «Умумий саломатлик» ёндашувидан фойдаланишга чорлаймиз. Уларни инсоният, ҳайвонлар саломатлиги ва атроф-муҳит муҳофазаси секторларини бирлаштиришга даъват қиламиз. «Умумий саломатлик» ёндашувига кўра, микробларга қарши препаратларга бўлган чидамлиликка нисбатан курашда ҳар бир киши иштирок этади. Бу унинг нечоғлик аҳамиятли эканидан далолат беради.

Рақамларга эътибор қаратсак. «Кўплаб дориларга чидамли» бўлган бактериялар келтириб чиқарадиган инфекциялар натижасида дунё бўйича ҳар йили 700 000 та ўлим ҳолати кузатилади. Ҳисоб-китобларга кўра, Европа Иттифоқининг ўзида микробларга қарши дорилар даволай олмайдиган ифекциялардан йилига 25 000 га яқин киши вафот этади. Европа Иттифоқида «кўплаб дориларга чидамли» бўлган бактериялар келтириб чиқарадиган инфекциялар соғлиқни сақлаш соҳасида қўшимча харажатларга сабаб бўлмоқда. Самарадорликни эса ҳар йили энг камида 1.5 миллиард еврога пасайтираяпти.

Инсонлар, шунингдек, ҳайвонларни даволашда микробларга қарши антибиотик воситаларнинг нотўғри ишлатилиши дориларнинг ушбу турига бўлган чидамлилик ортишини тезлаштиради. Бу инсон соғлиғи учун фалокатли оқибатларга олиб келиши мумкин.

– Ҳақиқатдан ҳам, сўнгги йилларда антибиотиклардан нотўғри фойдаланиш натижасида уларга чидамлилик ўсиб боряпти, – деди тиббиёт фанлари доктори, Эпидемиология, микробиология ва юқумли касалликлар илмий-текшириш институти етакчи илмий ходими Нигора Тожиева. – Бу дегани оддий патоген чақирган касаллик ҳам одамни нобуд қилишгача олиб келиши мумкин. Шунинг учун ҳам бу масалага катта эътибор қаратиш лозим. Ҳозир антибиотикларни қўллаш стандартлари анча ўзгарган. Аввал бемор бактериал инфекция билан хасталанса, биринчи кунданоқ юқори доирадаги антибиотикларни қўллаб, касаллик тузатилган. Айни вақтда антибиотикларга нисбатан патоген микроорганизмларнинг чидамлилиги кучайгани ҳисобига беморда хасталикни айнан қайси бактерия келтириб чиқарганини аниқлаш муҳим ҳисобланди. Шунга қараб дастлаб империк, сўнг алтернативь даво чораси ва захира антибиотикларни қўллаш тизимидан фойдаланилмоқда. Кўриниб турибдики, антибиотикларни тўғри тавсия қилишда шифокор масъулияти ҳам юқори. Шу боис ҳафталик давомида юртимизнинг турли нуқталарида мутахассислар ва аҳоли иштирокида антибиотикларни оқилона қўллаш юзасидан тарғибот тадбирларини ташкил этмоқчимиз.

Мутахассислар фикрича, муаммо фақат инсонлар антибиотиклардан қандай фойдаланиши билангина боғлиқ эмас. Бу борадаги саъй-ҳаракатларни антибиотикларнинг ҳайвонларда қўлланиши масаласи билан ҳам параллел равишда олиб бориш керак. Чунки овқатланиш рационимиздан гўшт ва сут маҳсулотлари ўрин олган. Яъни, овқатланиш орқали ҳам микрорганизмларнинг антибиотикларга чидамлилиги ошиб бораверади. Шу нуқтаи назардан антибиотикларнинг фойдаланиш мумкин бўлмаганларини фарқлаш, ветеринария аптекаларида антибиотиклар фақат мутахассис рецепти асосида сотилишини таъминлаш муҳим. Матбуот анжуманида айни жиҳатга алоҳида урғу берилди.

Матбуот анжуманида мутахассислар томонидан билдирилган тавсия ҳар биримиз учун муҳим: аслида антибиотикларни юқумли касалликлардаги микробларга қарши қўллаш керак. Афсуски, бугунги кунда жарроҳлик муолажалари ёрдамида даволанадиган хасталикларда ҳам бу препаратлардан фойдаланиш ҳолатлари учраяпти. Яна бир оғриқли жиҳат: аҳоли баъзан у ёки бу антибиотикни ўзбошимчалик билан, бетартиб истеъмол қилмоқда. Камига бу жараённи энг кучли антибиотиклар билан бошлаяпти. Бу бошқа оддий антибиотиклар организмга таъсир кўрсатмай қолишига олиб келади.

Унутмаслик керакки, антибиотикларнинг фойдаси билан бирга ҳар бир организм учун индивидуал салбий таъсири бор. Шундай экан, уларни малакали шифокор тавсияси билан қабул қилиш лозим.

Янгиликларни Телеграм каналимизда кузатиб боринг: @fargonashifokori

Дўстларингизга улашинг