Мутахассис таҳлили: Кунига 400 грамм мева ва сабзавот ейиш озми ёки кўп?

Кўп йиллар давомида соғлом овқатланиш учун таҳминан 400 грамм мева ва сабзавотларни кун давомида беш марта бўлиб ейиш керак деб қаралган. 2017 йилда ўтказилган текширувлар эса бу миқдорни икки баробар кўп бўлишини тасдиқлади.

Олимларнинг фикрига кўра, мева ва сабзавотлар қондаги холестеринни камайтиради, қон томирлар ва иммун тизим ҳолатини яхшилайди. Улар таркибига антиоксидантлар ДНК шикастларини камайтириш орқали ўсма касалликлари учрашини камайтиради. Агар кунига беш мартадан кўра ўн марта мева-сабзавот ейиш афзалроқ бўлса, фақатгина улар билан озиқланишга ўтиш керакдир. У ҳолда нима бўлади? Бундан қандай зарарлар кутилади?

  1. Муҳим макроэлементлар етишмайди. Мева ва сабзавотлар орқали сиз етарлича клечатки, углеводлар оласиз. Лекин ёғлар ва оқсиллар етарлича эмас. Улар ҳаёт учун муҳим саналади. Ёғлар мия саломатлиги, энергия ва моддалар алмашинувида муҳим рол ўйнаса, оқсиллар мушаклар ва иммун тизимида катта аҳамиятга эга.
  2. Яллиғланиш даражаси камаяди. Яллиғланиш организм бирор микроорганизмга қарши курашаётганда ёки бирор шикастни тиклаш учун юзага келади. Гўшт ва бошқа ҳайвон маҳсулотларидаги айрим моддалар яллиғланиш жараёнини кучайтиради. Сурункали яллиғланиш атеросклероз, миокард инфаркти, инсульт ва қандли диабет каби касалликларни қўзғайди. Ўсимликли пархез эса таркибида кўп клечатка ва антиоксидант тутганлиги сабабли яллиғланишни камайтиради. Олимларнинг аниқлашига қараганда гўштли таомларни чеклаш қондаги С-реактив оқсил (яллиғланиш индикатори) миқдорини сезиларли камайтирган.
  3. Кам энергияли бўласиз. Ўртача фаолликдаги эркак кишига суткасига 2400 – 2800 ккал, аёл кишига 1800 – 2200 ккал энергик зарур бўлади. Агар дуккакли маҳсулотлар истеъмол қилмаган ҳолда фақат ўсимликлар истеъмоли орқали бунча энергия олиш қийин. Масалан, 2 200 ккал энергия олиш учун тахминан 23 та олма ёки 100 та карам барги ейиш керак.
  4. Муҳим витамин ва минералларсиз қоласиз. Фақатгина мева-сабзавотлар билан озиқланиш В12 ва D витамини, темир моддаси етишмовчилига олиб келади. Ҳатто темирга бой дейилган ўсимликлар ҳам унинг ўрнини тўлдира олмайди. Таркибида мева ва сабзавотларни кўп тутган парҳезлар ҳам бошқа маҳсулотларга ҳам эга бўлиши шундан.
  5. Вазн ташлайсиз. Таркибидаги клечатка ва кўп миқдордаги сув туфайли ўсимликлар тезгина тўйиш ҳиссини беради. Бу эса табиийки камроқ еб, вазнни камайишига олиб келади. Бундан ташқари ичаклар фаолиятини кучайтириб, ич қотишларни камайтиради. Бу эса албатта енгиллик олаб келади.
  6. Қорин дам бўлишидан кўпроқ азият чекасиз. Мева ва сабзавотлар таркибидаги айрим углеводларни парчалаш қийин бўлганлиги сабабли қорин дам бўлиши кўп кузатилади. Бу ичак флорангиз фаолиятига ҳам боғлиқ.
  7. Холестерин миқдори камаяди. Текширувларга кўра мева ва сабзавотли парҳезга ўтиш қондаги холестеринни 35%га камайтиради. Бу дорилар билан тушириш миқдорига тенг. Бу холестеринни дориларсиз пасайтиришнинг энг яхши усулидир.

Хуршид ЯКУБЖОНОВ,

шифокор