ОИВ инфекция ва ОИТСнинг бир-биридан фарқи нимада?

ОИВ-инфекцияси — инсон организмидаги вирус бўлиб, аммо касаллик аломатлари ҳали намоён бўлмаган даврдир. Бу даврда инсон вирус ташувчиси ҳисобланади.

ОИТС — касалликнинг сўнги босқичи. Бу даврда инсон организми ҳар қандай касалликка бардош бериш хусусиятини йўқотади.

-ОИВ-инфекцияси ва ОИТС қандай намоён бўлади?

-ОИВ-инфекциясида одам организмига тушган вирус таoсирига иммунитет тизими маoлум даражада жавоб қайтаради. Касаллик аломатлари деярли бўлмайди. Уни фақат лаборатория текширишлари кўрсатади.

Вирус билан организм ўртасидаги кураш узоқ давом этади ва вируснинг ғалабаси билан якунланади.

Шу вақтдан ОИТС даври бошланган ҳисобланади. Бу давр учун хос бўлган аломатлар йўқ. Зероки, бу даврда организмда дуч келган микроб касаллик қўзғатиши мумкин. Шунинг учун бу давр тузалиши қийин бўлган турли-туман касаллик аломатлари билан намоён бўлади.

-ОИВ инфекцияси даври қанча муддат давом этиши мумкин?

-Инфекция юққан дастлабки даврларда одам ўзини соғлом ҳис этиши мумкин. Бундай ҳолат ҳеч қандай аломотларсиз 3 ойдан 8-10 йилгача чўзилиши мумкин. Бу даврда одам соғломдек кўринса ҳам, ўзи билмаган ҳолда, касаллик вирусини бошқаларга юқтириш ҳавфи юқори.

Аммо, касаллик қандай кечишидан қатoий назар, доимо ОИВ инфекцияси даври ОИТС даврига албатта ўтади.

-Касаллик қайси йўллар билан юқади?

-Вирус инфекция юққан одамнинг қонида, эркакларнинг шаҳватида, аёлларнинг жинсий аoзолари ажратмаларида ва кўкрак сутида бўлади.

Шунинг учун вирус асосан 3 хил йўл билан юқади:

-Қон орқали (парентерал йул)

-Жинсий алоқа орқали

-Касаллик юқтирган онадан ҳомилага (вертикал) ўтиши мумкин

-Қон орқали (парентерал йўл)

-Гиёҳвандлар умумий фойдаланган ва зарарсизлантирилмаган шприц орқали

-Вирус билан зарарланган қон ва унинг таркибий қисмлари қуйилганда

-Зарасизлантирилмаган жарроҳлик, доялик, стоматологик ва бошқа тиббий асбоблар орқали тиббий муолажалар олганда;

-Шприцлар ва игналардан умумий фойдаланилганда;

-Етарлича зарарсизлантирилмаган маиший асбоб-ускуналар орқали;

Жинсий йўл

-Ҳимояланмаган (презервативсиз) жинсий алоқанинг вагинал, анал турларида, оғизда яра бўлган ҳолларда — оғиз орқали жинсий алоқада ҳам, вирус юқади.

-Бетартиб, пала партиш жинсий ҳаёт кечирувчилар ўртасида.

Касаллик юқтирган онадан ҳомилага -вертикал йўл

-ҳомиладорлик даврида (жароҳатланган йўлдош орқали);

-туғруқ жараёнида (она қони орқали);

-она сути орқали.

-Қайси ҳолларда ОИВ юқмайди?

-Қўл бериб кўришганда, қучоқлашганда;

-Йўталганда, акса урганда;

-Умумий телефондан фойдаланганда;

-Ҳашоротлар чаққанда;

-Бассейн, ҳаммом,  ҳожатхонадан умумий фойдаланилганда;

-Умумий идиш-товоқдан;

-Кийим кечак ва кўрпа — тўшак орқали.

-Таносил касалликлари борлиги ОИВ юқиш ҳавфини оширадими?

Одамда сўзак (гонорея), заҳм (сифилис), хламидиоз ва бошқа жинсий алоқа орқали юқадиган таносил касалликлари бўлса, бундай кишиларга ОИВ юқиш эҳтимоли соғлом одамларга нисбатан бир неча ҳисса юқори бўлади.

-ОИВ билан зарарланганда қандай белгилар намоён бўлади?

ОИВ билан зарарланган шахсда ташқи кўринишдан касаллиги сезилмайди , инсон ўзини соғлом хис этади,касаллик белгилари намоён бўлмайди.

Касалликнинг яширин даври 3-6 ойдан 10 йил ва ундан ҳам кўпроқ давом этиши мумкин.

-Тана ҳароратининг сабабсиз кўтарилиши (бир неча ҳафта давомида)

-Бир ойдан қўпроқ вақт мобайнида йўталиш

-Ҳеч қандай сабабсиз озиш

-Ичнинг кетиши ва уни хафталаб, ойлаб давом этиши

-Ўмров ости, қўлтиқ ости, чов соҳасидаги лимфа тугунларининг катталашуви

-ОИВ/ОИТСни даволаб бўладими?

Афсуски, ҳозирги кунда ОИВ/ОИТС олдини оладиган вакцина ишлаб чиқилмаган. Шунинг учун шахсий профилактиканинг аҳамияти катта.

Энг яхши олдини олиш йўли — одоб чегарасидан чиқмаслик!

Даволаш учун ҳозирги кунда мавжуд дорилар фақат касалликнинг ОИТС даврига ўтишини бироз орқага суради. Уларни узоқ вақт давомида мунтазам қабул қилиш лозим.

Пандемияни (ОИВ инфекциясини кенг тарқалишини) тўхтатишга имкон бермаётган омиллар

ОИВ инфекцияли шахслар умрининг охиригача вирусни юқтириш ҳавфини сақлаб қолиши;

Вирусни генетик ўзгарувчанлиги (мутация) туфайли дунё бўйича касалликни олдини олишга қодир, самарали вакцинациянинг (эмлама дорининг) йўқлиги;

Касаллик асосан хулқ-атвори носоғлом шахслар орасида тарқалишига мойиллиги ва улар билан самарали ишлаш имкони қийинлиги;

ОИВ инфекциясини тарқалишини бутунлай тўхтатиб қоладиган чора-тадбирларни дунё бўйича ишлаб чиқишнинг имкони бўлмаганлиги;

Касалликни чақирувчи вирусга самарали таъсир этувчи даволаш воситаларининг ҳозиргача топилмаганлиги.

 Абдулҳафиз ҲУСАНОВ,

Вилоят ОИТСга қарши курашиш маркази методик профилактик ва эпидемияга қарши ишларни ташкил этиш бўлими эпидемиологи.

Дўстларингизга улашинг:

Бошқа хабарлар

Сил (Туберкулёз) касаллигини дориларга чидамли турлари
Сил касаллиги  юқумли касаллик ҳисобланиб, уни сил таёқчалари (Кох бактерияси) келтириб чиқаради, бу касалликнинг ўзига хослиги сурункали тўлқинсимон кечиши билан бошқа хасталиклардан ажралиб туради.
Қандли диабет ҳақида нималарни билиш керак?
Фото: fsh.uz Қандли диабет- эндокрин касалликлар қаторига мансуб бўлиб, инсулин гормонининг тўлиқ ёки қисман етишмовчилиги натижасида  гипергликемия - қондаги глюкоза миқдорининг давомли ортиб бориши билан кечувчи, организмдаги ...
Акромегалия ва гигантизм қандай касаллик?
Акромегалия (лотинча acrоss-катта, megalоs-қўл ва оёқ) ва гигантизм (лотинчада -улкан ёки катта) -бу гипофиз бези функциясининг ошиб кетиши натижасида юзага чиқадиган эндокрин касалликлар бўлиб, ўсиш гормонининг организмда кескин ошиб кетиши ...
Ис гази нима? У қандай пайдо бўлади ва қандай қилиб организмни заҳарлайди?
Об-ҳавонинг  кескин совиб кетиши туфайли  фуқаролар ўз уйларини турли йўллар билан иситишга  ҳаракат қилишади. Минг афсуски, оддий ҳавфсизлик  қоидаларига риоя қилмаслик аянчли ҳолатларга олиб келиши мумкин.  Турли ёнғинлар, ис газидан ...
Бачадон бўйни саратони Ўзбекистонда нега кўпаймоқда?
Фото: Cosmopolitan Бачадон бўйни саратони дунёда аёллар орасида энг кенг тарқалган онкологик касалликлардан бири. Ёш аёлларнинг бу хасталикдан ўлиши бўйича Ўзбекистон дунёда тўртинчи ўринга чиқиб олган. Ҳар йили ...
Нима сабабдан 40 ёшдан кейин кўриш ўткирлиги пасаяди?
Фото: "АиФ" 40 ёшдан кейин кўриш ўткирлиги қандай ўзгаради? Ёш ўтган сари кўпчилик инсонларнинг кўрув тизимида жиддий ўзгаришлар бўлади. Яъни инсон узоқ масофадаги буюмларни кўриши сақлансада, яқин масофадаги ...
Инсоннинг бош ва бўйин соҳасида мураккаб аъзони тиклаш амалиёти қандай якун топди?
Сўнгги йилларда мамлакатимизда тиббиёт соҳасида қатор янгиликлар рўй беряпти. Тиббиёт ходимларининг изланишлари сабаб бугунги кунда инсон саломатлигини сақлаш ва даволашда ўзига хос ютуқларга эришилмоқда. Журналист Шуҳрат Исломов ана шундай изланувчан ...
Оғиздан нега ноҳуш ҳид келади?
-Доктор, оғзимдан ёқимсиз ҳид келади, нима қилишни билмайман. Очиғи, стоматолог эканлигимдан хабар топган кишилар қайси даврада бўлишимиздан қатъи назар, шу каби муаммосини айтишади. Мен ҳам уларга кенгроқ тушунча беришга ҳаракат қиламан. Тиш ...
ОИВ инфекцияли беморлар қандай овқатланиши керак?
ОИВ инфекцияли беморларни тўғри овқатланиши, уларнинг иммун тизимини тиклашга ёрдам беради. Бу инсонлар учун кўп миқдорда овқатланиш ўз ҳаёти учун зарур.
Диққат, болаларда ўткир ичак касаллиги
Диарея (ўткир ичак касаллиги) – кўпроқ йилнинг иссиқ пайтларида учрайди. Улар касаллик қўзғатувчи микроблар таъсирида ривожланади.
Йўталиш қайси касалликлар белгиси?
Жияним қаттиқ шамоллаш натижасида анчадан буён йўталиб юрибди. Муолажалар унчалик кор қилмаяпти. Йўталиш қайси касалликларнинг белгиси ва қандай даволанади? Саида Йўлдошбекова, Чилонзор тумани. Давомийлигига кўра йўтални 3 тури тафовутланади: домий йўтал, ўқтин-ўқтин ...
Cемизлик бепуштликнинг сабабими?
6% ҳолатда семизлик бепуштликнинг сабаби бўлади. Тана вазни мейёрга қайтиши билан бу аёлларнинг тахминан 30% қисми қўшимча муолажаларсиз ҳомиладор бўлади. Фото: klike.net Ёғ тўқимаси ҳам эндокрин аъзо саналади. ...
ТОРЧ инфекцияси нима?
ТОРЧ инфекцияси деган номни кўп эшитгансиз. Бунинг ўзи нима? Бу қандай инфекция-ки, бунчалик машҳур? Аслида шунчалик ёмонми? ТОРЧ инфекциялари қаторига бир қанча инфекциялар кириб, атаманинг ўзи уларнинг номининг бош ҳарфларидан олинган. Toxoplasma ...
Шамоллаган ҳайдовчи маст ҳайдовчидан ҳам хавфлироқ
Фото: AvtoMoto Куз мавсумидаги авитаминоз аксарият ҳолларда ЎРВИ касалликларига сабаб бўлади. Бундан ташқари аллергия ҳам кўздан ёш оқиши, акса уриш каби аломатлари билан кутилмаганда хуруж қилади. Шу ...
Аллергиядан қаерда даволаниш мумкин?
Республика ихтисослаштирилган аллергология маркази магистранти Жасур Давлатов билан суҳбат уюштирилди.  — Бугунги кунда ҳатто туманлардаги кўп тармоқли поликлиникаларда аллерголог штати бор. Кўп жойларда менимча номутахассислар ишламоқда. Бу борада, яъни кадрлар билан таъминот ...